BD Projektowanie i administrowanie bazami danych Podręcznik · klasa 4 TI · MySQL

Klasa 4 · rozdział 1

Baza danych i SZBD. Do czego służy MySQL

Zanim klikniesz w phpMyAdmin, musisz wiedzieć, czym zarządzasz. Baza to uporządkowane dane. SZBD to program, który ich pilnuje. MySQL jest takim programem — serwerem, nie plikiem na pulpicie.

INF.03.4.1 INF.03.4.3 Port 3306

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • odróżnić dane od informacji oraz bazę danych od SZBD;
  • powiedzieć, czemu sklep internetowy nie trzyma zamówień w Excelu;
  • opisać architekturę klient–serwer: kto wysyła SQL, kto go wykonuje;
  • wskazać port 3306 i przykłady klientów (phpMyAdmin, konsola, PHP);
  • wymienić zadania SZBD: integralność, współbieżność, bezpieczeństwo, odtwarzanie.

1. Dane, informacja, baza i SZBD

Te cztery słowa mieszają się w potocznej mowie. Na egzaminie i na lekcji każde ma inne znaczenie. Pojęcia są też w słowniczku.

Dane Surowe fakty bez kontekstu: 42, Kowalski, 2026-09-08. Same z siebie nic nie „mówią”.
Informacja Dane osadzone w kontekście: „Klient Jan Kowalski złożył zamówienie nr 42 dnia 8.09.2026.” Dopiero wtedy da się na nich działać.
Baza danych Zorganizowany zbiór powiązanych danych o wycinku rzeczywistości (szkoła, sklep, biblioteka), zapisany na dysku tak, by dało się go odczytać i zmieniać.
SZBD (DBMS) System Zarządzania Bazą Danych — oprogramowanie, które bazę tworzy, zmienia, przeszukuje i chroni. Użytkownik ani PHP nie edytują plików na dysku „z palca”. Wszystko idzie przez SZBD.

Gdy dane leżą w powiązanych tabelach, mówimy o RDBMS (relacyjny SZBD). Przykłady: MySQL, MariaDB, PostgreSQL, Oracle, Microsoft SQL Server. Na tych zajęciach i na INF.03 obowiązuje MySQL / MariaDB.

Zdanie, które warto zapamiętać Baza to dane. SZBD to program, który tymi danymi zarządza. phpMyAdmin nie jest ani bazą, ani SZBD — jest tylko klientem (oknem do serwera).

2. Baza danych a tradycyjny plik

Eksperyment myślowy z lekcji: sklep z 100 000 produktów i 10 000 klientów na jednym arkuszu Excel na dysku sieciowym. Co pęka?

Cecha Plik płaski (Excel / CSV) Serwerowy SZBD (MySQL)
Wielu użytkowników naraz Zapis często blokuje cały plik. Łatwo nadpisać cudzą pracę. Blokady na poziomie wierszy. Tysiące zapytań naraz.
Spójność danych Można wpisać tekst w pole ceny albo ujemny wiek. Typy, klucze i reguły — serwer odrzuca zły wpis.
Uprawnienia Dostęp do pliku = wgląd we wszystko (pensje, PESEL). Konto może czytać jedną tabelę albo tylko wybrane kolumny.
Wyszukiwanie Przegląd linijka po linijce, duży koszt przy rozroście pliku. Indeksy i optymalizator — wynik w milisekundach.
Awaria (prąd, crash) Zapis w połowie psuje plik. Dziennik transakcji: baza wraca do stanu spójnego (ACID).
Na kartkówce i na INF.03 Nie wystarczy „baza jest wygodniejsza”. Wskaż konkret: współbieżność, typy/integralność, uprawnienia, transakcje. Arkusz kalkulacyjny zostaje narzędziem do raportu albo importu CSV — nie silnikiem sklepu.

3. Architektura klient–serwer w MySQL

Silnik bazy i program, w którym klikasz, to dwie osobne aplikacje. Łączą się przez sieć, nawet gdy obie działają na tym samym komputerze (localhost).

phpMyAdmin

Interfejs w przeglądarce. Klient napisany w PHP.

Konsola mysql

Klient tekstowy. Wysyła to samo SQL.

Aplikacja WWW

Skrypt PHP / PDO — też tylko klient.

↓ protokół TCP/IP · port 3306 · zapytanie SQL / wynik ↓

Serwer SZBD — usługa mysqld / MariaDB

Logowanie, uprawnienia, optymalizacja SQL, blokady, transakcje, bufor w RAM.

↓ odczyt i zapis na dysku ↓

Pliki bazy na serwerze

Struktura tabel, dane (.ibd), dziennik. Tego nie otwierasz w Notatniku.

Serwer (mysqld)

Usługa w tle. Nasłuchuje na porcie — domyślnie 3306. Przyjmuje SQL, sprawdza, kto pyta, wykonuje polecenie, odsyła wiersze albo błąd.

Klient

Program, który się łączy, wysyła polecenie i odbiera wynik (tzw. result set) albo komunikat. Sam z siebie nic nie trzyma na dysku serwera.

phpMyAdmin nie jest serwerem bazy Bez działającego MySQL panel w przeglądarce pokaże błąd połączenia (#2002). Bez Apache nie zobaczysz nawet okna phpMyAdmin — to skrypt PHP na serwerze WWW. Dwa silniki, dwie role. Szczegóły: rozdział 2.

4. Główne zadania SZBD

Serwer nie jest „lepszym Excelem”. Ma obowiązki, których plik nie ma.

  1. Definiowanie struktury (DDL) — tworzenie i zmiana baz, tabel, powiązań (CREATE, ALTER, DROP). Język definicji danych.
  2. Manipulowanie danymi (DML) — wstawianie, zmiana, usuwanie, wyszukiwanie (INSERT, UPDATE, DELETE, SELECT).
  3. Integralność — typy, unikalne identyfikatory, powiązania między tabelami. Nie usuniesz klienta, jeśli wiszą na nim niezrealizowane zamówienia (gdy tak zdefiniujesz regułę).
  4. Współbieżność — wielu użytkowników naraz bez popsucia danych i bez „zgubionego zapisu”.
  5. Bezpieczeństwo — kto to jest i co mu wolno (konto tylko do odczytu raportów).
  6. Odtwarzanie po awarii — dziennik transakcji, powrót do stanu spójnego po zaniku zasilania.
DDL i DML — skróty z arkusza Na razie wystarczy je rozpoznać. Składnię CREATE TABLE i SELECT ćwiczysz później, w dziale tabel. Dziś: co robi serwer, nie jak zapisać całe zapytanie.

5. Do czego służy MySQL na tych zajęciach

MySQL (w XAMPP często jako MariaDB — zgodny silnik) to relacyjny SZBD o otwartym kodzie. Jest standardem w stosie LAMP/WAMP: Linux/Windows + Apache + MySQL + PHP. Arkusz INF.03 zakłada właśnie to środowisko.

  • Na BD projektujesz tabele, klucze, zapytania i kopie.
  • Na PAI skrypt PHP łączy się z gotową bazą (PDO, host localhost, port 3306).
  • Nie oceniamy tu projektu E/R na PAI — baza ma być używalna z aplikacji.
Stanowisko, które musisz umieć nazwać
  1. Usługa serwera (mysqld) — przetwarza SQL.
  2. Klient (phpMyAdmin albo konsola) — Ty wysyłasz polecenia.
  3. Opcjonalnie później: plik .sql jako skrypt struktury, nie jako „baza w Notatniku”.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

W tym rozdziale nie musisz jeszcze klikać w phpMyAdmin (to rozdział 2). Odpowiedzi zapisuj w zeszycie własnymi słowami.

Ćwiczenie 1. Cztery definicje łatwe

W czterech zdaniach zdefiniuj: dane, informację, bazę danych, SZBD. W każdym zdaniu podaj krótki przykład ze szkoły albo sklepu.

Ćwiczenie 2. Co jest klientem? łatwe

Zaznacz, co jest klientem, a co serwerem: phpMyAdmin, mysqld, konsola mysql, skrypt PHP z PDO, plik .ibd na dysku.

Klient wysyła SQL i czeka na wynik. Serwer nasłuchuje na 3306. Plik na dysku to magazyn — nie klient i nie program, z którym rozmawiasz.

Ćwiczenie 3. Port i protokół łatwe

Zapisz: domyślny port MySQL, co oznacza localhost, i czy połączenie z phpMyAdmin na tym samym PC nadal jest „sieciowe”.

Ćwiczenie 4. Excel w przychodni średnie

Rejestracja wizyt u lekarza w arkuszu na dysku współdzielonym. Podaj trzy reguły, które powinien wymusić SZBD (np. dwa zapisy na tę samą godzinę, litera w dacie, wgląd w PESEL wszystkich pacjentów).

Ćwiczenie 5. phpMyAdmin to nie silnik średnie

Dwa akapity: (1) czym phpMyAdmin jest; (2) czego sam nigdy nie robi (przechowywanie tabel, nasłuch na 3306, transakcje). Nie kopiuj definicji z rozdziału 1:1.

Ćwiczenie 6. Utracona modyfikacja trudne

Wypożyczalnia aut: dwoje pracowników w tej samej sekundzie rezerwuje ten sam samochód w Excelu. Opisz, co może pójść nie tak (overbooking) i którą cechą SZBD ten problem się ogranicza. Możesz porównać MySQL z SQLite albo PostgreSQL jednym zdaniem — na ocenę celującą.

Sprawdź się

1. Czym jest SZBD?
2. Dlaczego phpMyAdmin nie jest serwerem bazy?
3. Na jakim porcie nasłuchuje MySQL domyślnie?
4. Jaki jest główny problem współbieżności w pliku CSV?
5. Które zdanie jest prawdziwe?

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Rozdział 1 wchodzi w dział 1 (organizacja i SZBD) — razem z rozdziałem 2.

Ocena Uczeń
2 Zna ogólne pojęcie bazy danych. Wymienia nazwę MySQL. Podaje jeden przykład zastosowania.
3 Rozróżnia bazę danych i SZBD. Wyjaśnia, do czego służy MySQL. Wymienia przynajmniej dwa zadania SZBD.
4 Wyjaśnia, czemu wielu użytkowników wymaga SZBD. Opisuje klient–serwer: kto wysyła SQL, kto przetwarza dane.
5 Charakteryzuje stanowisko: usługa MySQL/MariaDB w tle, klienty graficzne i konsolowe. Opisuje integralność i transakcyjność na poziomie logicznym.
6 Porównuje MySQL z innym rozwiązaniem (np. PostgreSQL, SQLite). Omawia skutek braku kontroli współbieżności (utracona modyfikacja) na przykładzie biznesowym.

Lista „już umiem”

Klasa 4 · rozdział 1. Następny: phpMyAdmin i pierwsze uruchomienie MySQL.